Chiropraktyka to nie „nastawianie” kręgosłupa. Co dzieje się podczas manipulacji?

Chiropraktyka często kojarzy się z charakterystycznym „kliknięciem” lub „chrupnięciem”, szybkim ruchem i wrażeniem, że zaraz ktoś straci głowę. Często można usłyszeć określenie: ktoś „nastawił mi kręgosłup”. To całkowicie zrozumiałe. Jest to pewne uproszczenie obserwacji. Kręgosłup nie jest „szufladą”, którą wystarczy wsunąć, aby uznać, że wszystko zostało naprawione. W rzeczywistości manipulacja kręgosłupa jest techniką manualną, czyli wykonywaną ręcznie, której celem może być poprawa ruchomości, zmniejszenie napięcia, rozluźnianie tkanek czy poprawa funkcji układu nerwowego.

W tym artykule wyjaśnię, czym jest chiropraktyka, skąd bierze się dźwięk, który słyszymy podczas zabiegu, dlaczego samo kliknięcie nie może być uznane za pełną terapie i dlaczego manipulacja jest tylko jednym z elementów całego procesu.

Skąd wzięło się określenie „nastawianie kręgosłupa”?

Pacjenci najczęściej opisują swoje dolegliwości w sposób obrazowy, mówiąc: „coś mi strzeliło”, „coś mi się przestawiło”, „mam przestawiony kręg”. W rzeczywistości taka sytuacja nie występuje w takim sensie, w jakim najczęściej rozumieją ją pacjenci. Faktyczne przesunięcie się kręgu jest sytuacją nagłą, wymagającą pilnej interwencji medycznej.

Dlatego słowo „nastawianie” może być mylące. Sugeruje, że terapeuta mechanicznie przesuwa kość z nieprawidłowej pozycji do prawidłowej. W praktyce kręgosłup to nie monolit, a szereg powierzchni stawowych. To, co najczęściej jest nazywane „nastawieniem”, w rzeczywistości jest próbą przywróceniem fizjologicznej ruchomości w danym segmencie kręgosłupa (segment, czyli dwa sąsiadujące ze sobą kręgi, np. L4 i L5).

Czy kręg naprawdę może się przestawić?

Odpowiedz brzmi: tak! Ale nie w takim sensie, w jakim najczęściej o tym myślimy. W medycynie istnieją sytuacje, w których dochodzi do realnego przemieszczenia się struktury kręgosłupa, np. po urazie, złamaniu lub w przypadku niestabilności. To jednak nie są przypadki, które może rozwiązać chiropraktyka.

U większości pacjentów zgłaszających się do chiropraktyka mamy do czynienia z zaburzeniem funkcjonalnym. Najczęściej są to: nadmierne napięcie mięśni, ograniczenie ruchomości stawu, podrażnienie struktur nerwowych, brak regeneracji. Niekiedy pacjent odczuwa ból w konkretnym miejscu, a podczas badania okazuje się, że jego przyczyna leży w zupełnie innym miejscu i ma inne podłoże, niż początkowo zakładaliśmy.

Ważne by o tym pamiętać, ponieważ gdy łączymy ból z jednym konkretnym miejscem, często oczekujemy, że jedna manipulacja rozwiąże cały problem. Tymczasem, aby realnie wpłynąć na przyczynę zgłaszanych dolegliwości, często trzeba wykonać z pacjentem szereg innych kroków: od manipulacji przez masaż i ćwiczenia, po wprowadzenie innej formy ruchu, zmianę diety czy nawet stylu myślenia.

Czym jest manipulacja kręgosłupa?

Manipulacja to precyzyjna technika manualna, wykonywana zazwyczaj z niewielką amplitudą i dużą szybkością (high velocity low amplitude, HVLA). Nie powinna być przypadkowym szarpnięciem ani pokazem siły czy prędkości. W rzeczywistości manipulacja wymaga precyzyjnego ruchu, dokładnej palpacji, zrozumienia biomechaniki oraz świadomości tego, co chce się uzyskać. Wykonanie manipulacji wymaga wcześniejszej oceny pacjenta, decyzji o odpowiednim kierunku przekazania impulsu, dobrania pozycji, w której docelowo chcemy się znaleźć, oraz - co najważniejsze – decyzji, czy manipulacja w ogóle jest potrzebna.

W praktyce manipulacja może być i powinna jednym z narzędzi wykorzystywanych do poprawy funkcji, ruchomości i sprężystości tkanek. Po wykonanej manipulacji terapeuta może ponownie ocenić, czy doszło do poprawy ruchu, zmniejszenia odczucia bólu, zmiany ustawienia ciała lub napiętych struktur.

Najkorzystniejsze efekty uzyskamy wtedy, gdy manipulacje połączymy z pozostałymi elementami rehabilitacji, takimi jak ruch, ćwiczenie, praca z napięciem mięśniowym czy masaż powięziowy.

Skąd bierze się charakterystyczne „kliknięcie”?

Dźwięk, który słyszymy podczas manipulacji, niekiedy budzi największe emocje wśród pacjentów. Jedni pacjenci go oczekują, inni na jego podstawie oceniają dokładność wykonania manipulacji, a jeszcze inni bardzo go nie lubią. Czym właściwie jest ten dźwięk? Czy to dźwięk przesuwających się względem siebie powierzchni stawowych? Nie. To dźwięk kawitacji, czyli zjawiska zachodzącego w obrębie stawu.

W przestrzeni stawowej znajduje się płyn, który ma określone ciśnienie. Gdy na daną powierzchnie działają siły mechaniczne, może dojść do zmiany ciśnienia w obrębie stawu. Manipulacja może wywołać nagłą zmianę ciśnienia, a tym samym pojawienie się charakterystycznego dźwięku[1]. Można to obrazowo porównać do otwierania puszki z gazowanym napojem – słyszymy wtedy charakterystyczne syknięcie.

Czy brak „kliknięcia” oznacza, że terapia nie zadziałała?

Nie. To jeden z najczęściej powielanych mitów dotyczących chiropraktyki. Wielu pacjentów ocenia skuteczność na podstawie usłyszanego dźwięku.

Obecnie dostępne publikacje naukowe sugerują, że dźwięk, który słyszymy podczas manipulacji, nie jest warunkiem jej skuteczności. Dźwięk może natomiast wpływać na subiektywne odczucie rozluźnienia, częściowo przez oczekiwania pacjenta i efekt placebo[2]. W rzeczywistości dźwięk „kliknięcia” może wpływać na odbiór terapii przez pacjenta, ale nie powinien być traktowany jako główny wyznacznik skuteczności manipulacji.

Kiedy chiropraktyka może być pomocna?

Chiropraktyka może być pomocna osobom, które zmagają się z:

• · uczuciem nadmiernego napięcia mięśniowego,
• · ograniczeniem ruchu w stawie lub kręgosłupie,
• · trudnością w swobodnym wykonaniu ruchu,
• · skutkami długotrwałego siedzenia.

Wytyczne dotyczące dolegliwości bólowych dolnego odcinka kręgosłupa wskazują, że manipulacja, w tym chiropraktyka, może być rozważana jako element postępowania terapeutycznego, najlepiej w połączeniu z ćwiczeniami i edukacją pacjenta[3].

Podobny kierunek wskazują zalecenia z WHO, czyli Światowa Organizacja Zdrowia. Dotyczą one przewlekłego pierwotnego bólu dolnego odcinka kręgosłupa. WHO wymienia m.in., edukację, ćwiczenia, wybrane formy terapii fizykalnej, terapię manualną oraz działania wspierające samodzielne radzenie sobie z problemem[4].

Kiedy manipulacji nie powinno się wykonywać?

Chiropraktyka nie zawsze i nie dla każdego będzie najlepszym rozwiązaniem. Przed wykonaniem terapii terapeuta przeprowadza szczegółową diagnostykę. Pierwszym etapem jest szczegółowy wywiad - to wtedy terapeuta uzyskuje najwięcej informacji o pacjencie. Następnie terapeuta przechodzi do badania fizykalnego, podczas którego analizuje sylwetkę i postawę pacjenta, wykonuje testy neurologiczne, aby wykluczyć tzw. czerwone flagi, ocenia zakres ruchu.

Czerwonymi flagami mogą okazać się: świeże urazy, podejrzenie złamań, choroba nowotworowa, infekcja, gorączka, silny niewyjaśniony ból nocny. Dodatkowymi objawami alarmującymi są: zaburzenia czucia w kończynach lub w okolicy krocza, niewyjaśniona nagła utrata masy ciała oraz problemy z oddawaniem moczu lub stolca.

W takich sytuacjach priorytetem nie będzie terapia chiropraktyczna, ale właściwe skierowanie pacjenta do odpowiedniego lekarza w celu poszerzenia diagnostyki. W myśl zasady, że dobry terapeuta wie, jak wykonać zabieg, a najlepszy wie, kiedy z niego zrezygnować i skierować pacjenta dalej.

Literatura podkreśla, że działania niepożądane po zastosowanej manipulacji są rzadkie i najczęściej maja charakter łagodny oraz przejściowy. Mogą objawiać się chwilową sztywnością lub bolesnością. Jednocześnie ze względu na możliwość wystąpienia rzadkich, ale poważnych zdarzeń, bardzo ważne są: właściwa kwalifikacja pacjenta, ostrożność oraz rzetelne zgłaszanie i analizowanie działań niepożądanych[5].

Jak może wyglądać praca z pacjentem w Instytucie Zdrowia Sofra Mielno?

Instytut Zdrowia Sofra specjalizuje się w rehabilitacji pacjentów z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa. W zależności od potrzeb pacjenta proces rehabilitacji może łączyć: konsultację fizjoterapeutyczną, diagnostykę biomechaniki ruchu, terapię chiropraktyczną, specjalistyczne zabiegi fizykalne, indywidualnie dobrane ćwiczenia w systemie 1:1 oraz gimnastykę grupową.

W ofercie Sofry znajduje się m.in. pakiet pobytowy S.O.S. dla kręgosłupa – opisywany jako pobyt przygotowany specjalnie dla osób zmagających się z dyskomfortem i bólem kręgosłupa, obejmujący diagnostykę, terapię manualną, fizykoterapię, masaż i gimnastyki oraz indywidualne ćwiczenia[6].

Wspomniany wyżej model dobrze wpisuje się we współczesne rozumienie problemu ból kręgosłupa. Pacjent nie otrzymuje wyłącznie jednej techniki, ale możliwość skorzystania z szerokiego wachlarza specjalistycznych form terapii, ćwiczeń, zabiegów relaksacyjnych oraz wypoczynku, który wspiera odprężenie nie tylko ciała, ale też głowy.

Podsumowanie

Chiropraktyka nie powinna być rozumiana wyłącznie jako „nastawianie” kręgosłupa. To często używane określenie jest dużym uproszczeniem i może wprowadzać w błąd. Kręgi zazwyczaj nie „wypadają” ze swojego miejsca w taki sposób, w jaki często sobie to wyobrażamy. Najczęściej problemy, które nas dotykają, mają charakter złożony i wynikają z wielu czynników: bólu, przeciążenie, braku regeneracji, nieodpowiedniej diety czy zbyt małej ilości ruchu.

FAQ

Czy chiropraktyka polega na nastawianiu kręgosłupa?

Nie w dosłownym znaczeniu. „Nastawianie” to popularne uproszczenie. W praktyce chodzi raczej o pracę z ruchem, napięciem, bólem i funkcją układu ruchu.

Czy trzask oznacza, że kręgosłup wskoczył na miejsce?

Nie. Dźwięk, który słyszymy podczas manipulacji, oznacza zmianę ciśnienie w obrębie stawu, a nie „wskoczenie” kręgu na miejsce.

Czy brak kliknięcia oznacza, że terapia się nie udała?

Nie. Efekt terapii ocenia się na podstawie zmianie funkcji, poziomu bólu, zakresu ruchu i komfortu pacjenta.